بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠١١ - نتيجه بحث و مسئله مقدمه واجب و اقوال در آن

ترجمه:

نتيجه بحث و مسئله مقدّمه واجب و اقوال در آن‌

پس از تقديم امور نه‌گانه مذكور باصل بحث يعنى وجوب مقدّمه واجب كه گفتيم آخرين مسئله اصولى است كه خاطر اصوليّون را بخود مشغول ساخته برمى‌گرديم.

در مدخل مسئله وقتى نزاع بين حضرات را تحرير و تقرير نموديم محلّ نزاع و مورد كلام بين ايشان دانسته و معلوم گرديد و آن طبق بيان سابق عبارتست از ملازمه بين حكم عقل و حكم شرع يعنى در آنجا گفتيم كه عقل بوجوب مقدّمه واجب حكم مى‌كند و سپس تذكّر داديم كه مقصود از اين عبارت آنستكه عقل لزوم مقدّمه را درك مى‌نمايد و اين معنا مورد صحبت و كلام نيست و آنچه در آن نزاع و اختلاف بوده اين است كه آيا عقل علاوه بر اينحكم بوجوب مقدّمه از نظر كسيكه به ذو المقدّمه امر نموده حكم مى‌نمايد يا چنين حكمى از عقل صادر نمى‌شود؟

در اينمسئله اقوال بسيار بوده كه بمرور ازمان بين اصوليّون پيدا شده و ما در اينجا ابتداء اهمّ از آنها را آورده و سپس رأى حقّ و قول صواب را ذكر مى‌كنيم، اقوال مزبور عبارتند از:

١- برخى مقدّمه واجب را مطلقا واجب دانسته‌اند.

٢- بعضى گفته‌اند مقدّمه واجب مطلقا واجب نيست و اين قول حقّ بوده و دليلش عنقريب خواهد آمد.

٣- دسته‌اى فرموده‌اند بين سبب و غير سبب بايد تفصيل داد باين نحو كه مقدّمه سببى واجب نبوده ولى غير سبب مانند شرط و عدم مانع و معدّ واجب مى‌باشد.

٤- گروهى ديگر گفته‌اند بين سبب و غيرش بايد تفصيل داد ولى عكس تفصيل مذكور يعنى سبب واجب بوده امّا غيرش واجب نيست.

٥- جماعتى فرموده‌اند بين شرط شرعى و غيرش بايد تفصيل داد باين نحو